رویشگاه هیرکانی

مجموعه رویشی خزر از جمله مهم ترین و قدیمی ترین مجموعه های جنگلی موجود در باغ گیاهشناسی ملی ایران می باشد. عملیات اجرایی ایجاد این مجموعه گیاهی از سال ۱۳۵۱ آغاز گردیده است و مستمراٌ تلاش گردیده تا گیاهان علفی و چوبی مناطق جلگه ای و میان بند ارتفاعات جنگلی خزر جمع آوری وکاشته شود. عملیات مراقبت و نگهداری از این مجموعه ارزشمند گیاهی به نحوی تنظیم و بکار برده می شود تا تناسب بین جوامع جنگلی با گونه ­های همراه آنها رعایت گردد.
بر اساس نتایج حاصل از آماربرداری انجام شده در سال ۱۳۸۸ به منظور بررسی و مطالعه کمی و کیفی درختان موجود در مجموعه رویشی خزر ۶۴ گونه درختی و درختچه ­ای از ۲۹ تیره گیاهی در این مجموعه وجود دارند. در این میان بیشترین تنوع گونه ای از خانواده Rosaceae با دارا بودن ۱۳ گونه استقرار یافته در صدر تنوع گیاهان چوبی قرار دارد.

امروزه پس از گذشت قریب به ۴۰ سال از ایجاد مجموعه رویشی خزر و کاشت گونه های درختی آن به خوبی می توان مراحل رویشی بسیاری از گونه ها را در شرایط نهال، خال و تیرک مشاهده نمود. هرچند که تعدادی از درختان از قبیل راش Fagus orientalis و بارانک Sorbus torminalis نیز وجود دارند که هنوز به سن بذردهی نرسیده اند و زاد آوری این قبیل گونه ها در این مجموعه رویشی مشاهده نمی گردد. لازم به ذکر است که هر ساله نهال گونه های جنگلی از طبیعت و یا نهالستان های جنگلی شمال کشور جمع آوری و به این مجموعه گیاهی منتقل می گردد تا به منظور کاشت در فضاهای خالی و یا عاری از گیاه و یا واکاری در قسمت های مورد نیاز استفاده گردند.

تعداد کل درختان موجود در مجموعه رویشی خزر برابر با ۵۰۲۴ اصله می باشد. از این تعداد ۷۶ درصد دانه ­زاد و مابقی (۲۴ درصد) شاخه ­زاد هستند. گونه­ های شاخه­ زاد موجود در این مجموعه جنگلی شامل: انار Punica granatum ، سیاه­ ال Cornus australis ، انجیلیParrotia persica، اوجا Ulmus carpinifolia، خرمندیDiospyros lotus، انجیر Ficus carica ، سفید پلت Populus caspica میباشند. همچنین ۱۰۵ گونه علفی از ۴۷ تیره گیاهی در این مجموعه رویشگاهی شناسایی گردیده است که بیشترین تنوع گونه ­ای در خانوادهLiliaceae با دارا بودن ۱۱ گونه در صدر قرار دارد.

مجموعه رویشی خزر از ۱۱ قطعه تشکیل شده است که توسط باغراه هایی که طرفین آنها با استفاده از گونه شمشاد Buxus hyrcanus پرچین سازی شده است از یکدیکر مجزا شده اند. مساحت کلی مجموعه رویشی خزر حدود ۸ هکتار میباشد و دریاچه موجود در آن با عمق کمتر از ۳ متر بالغ بر ۱ هکتار وسعت دارد. دو مسیر رودخانه با گردش آب مداربسته، یکی از رزروار ذخیره کننده آب در ضلع شمالی باغ میوه و دیگری تحت نام رودخانه لار از مجموعه رویشی البرز سرچشمه گرفته و به دریاچهوارد می شوند. از نظرپستی و بلندی تمامی سطح تمامی قطعات هموار بوده و شیب چندانی ندارند. تنها در بخشی از قطعه (B) دره کم عمقی وجود دارد که گونه های علفی متنوعی از جمله مهم ترین گونه های سرخس جنگل های شمال ایران به این دره منتقل و کشت گردیده است. با صخره گذاری در شیب های شمالی و جنوبی این دره و کاشت برخی از گونه های علفی رطوبت پسند و سایه پسند در کنار صخره ها همراه با آبیاری منظم و ایجاد رطوبت کافی و بکارگیری تیمارهای مراقبتی مورد نیاز، کاملاً پوشیده از انواع پیازی ها، ریزومدارها و گیاهان علفی یکساله و چندساله شده است. بسیاری از عناصر درختی، درختچه ای وعلفی کف زی اشکوبهای جنگلی خزر طی ۴ دهه گذشته به این مجموعه منتقل و کشت گردیده اند و با استفاده از سیستم آبیاری تحت فشار جهت تأمین رطوبت گیاهان تلاش می شود تا بقای آنها به مخاطره نیافتد.